ROŚLINY CHRONIONE

Eksponowane w Ogrodzie wybrane rośliny chronione w porządku alfabetycznym według nazw polskich:

 

Ammonoidea

AMONITY

 

Podgromada kopalnych głowonogów, występujących od dewonu do końca kredy. Amonity pojawiły się po raz pierwszy ok. 410 mln lat temu w dewonie. Były mieszkańcami pradawnych mórz. Wyróżnia się ponad 7 tys. gatunków, które zachowały się jako skamieniałości. Muszle amonitów były zwinięte w jednej płaszczyźnie. Miały średnicę od 1cm aż do 3 metrów.

Wymarły z powodu zbyt daleko posuniętej specjalizacji, starzenia się szczepu oraz rozwoju konkurencyjnych grup. W Polsce skamieniałości amonitów, czyli zachowane w

skałach szczątki organizmów, są znajdowane w skałach górnodewońskich Gór Świętokrzyskich oraz w utworach jurajskich i kredowych Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej i w okolicach Łukowa koło Siedlec. W skamieniałościach, organiczny materiał tkanki został zastąpiony związkami mineralnymi - najczęściej krzemionką a także węglanem wapnia i magnezu.

 

Angelica archangelica

ARCYDZIĘGIEL LITWOR

Rodzina: Apiaceae

 

Występowanie: Europa środkowa i północna Syberia, Grenlandia. W Polsce - Sudety, Karpaty - po piętro halne.

 

Nazwa archangelica pochodzi z łaciny i nawiązuje do okazałego, majestatycznego wyglądu rośliny. Górale nazwali ją litworem - od tej nazwy pochodzi nazwa doliny tatrzańskiej, gdzie  roślina ta licznie występuje. Litwor jest rośliną 2 lub 3 letnią. Dzięki zawartości olejków eterycznych, garbników i substancji gorzkich, posiada właściwości lecznicze. Ma też za-

stosowanie w przemyśle spożywczym (do wyrobu likierów) oraz kosmetycznym.

Roślina bardzo okazała, dorasta do 2 metrów wysokości. Łodyga gruba i pusta w środku. Liście pierzaste, duże i szerokie, po roztarciu intensywnie pachną. Kwiaty drobne i niepozorne, ale zebrane w bardzo gęste i duże, kuliste, baldaszkowate kwiatostany, umieszczone na długich szypułkach. Litwor rośnie nad brzegami potoków, w ziołoroślach,

na wilgotnych skałach i piargach. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Arnica montana

ARNIKA GÓRSKA

Rodzina: Asteraceae

 

Występowanie: Europa środkowa i zachodnia, po Skandynawię. W Polsce  w kilku pasmach Sudetów i rzadko w Karpatach, poza  górami w większych skupiskach w północno-wschodniej Polsce, poza tym  w rozproszeniu na wyżynach.

Arnika jest rośliną leczniczą i trującą. Zawiera garbniki, kwasy organiczne, glikozyd, arnicynę oraz flawonoidy i olejki eteryczne. Ze względu na właściwości lecznicze była masowo pozyskiwana. Roślina dorasta do 60 cm wysokości. Cała łodyga gruczołowato owłosiona, z różyczką liści przy nasadzie, wyżej z oddalonymi od siebie 1 - 3 parami drobnych, naprzeciwległych liści. Liście odziomkowe eliptyczne, siedzące, prawie całobrzegie, miękkie w dotyku, krótko owłosione.  Na szczycie łodygi znajdują się pojedyncze koszyczki kwiatowe. Koszyczki duże, średnicy 5 - 7 cm.  Wszystkie kwiaty w koszyczku: środkowe - rurkowe i brzeżne języczkowate barwy złocistożółtej. Arnika jest rośliną światłolubną.  Rośnie na łąkach, wrzosowiskach, polanach i brzegach lasów, na  świeżych glebach o odczynie kwaśnym.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną, zagrożona umieszczona na czerwonej liście.

 

Vinca minor

BARWINEK POSPOLITY

Rodzina: Apocynaceae

 

Występowanie: południowa, zachodnia i środkowa Europa, Kaukaz. W Polsce - na całym niżu z wyjątkiem północno - wschodniej części kraju, na pogórzach - w rozproszeniu.

Barwinek jest rośliną leczniczą i trującą, ze względu na zawartość alkaloidów, flawonoidów, garbników i trójterpenów.  Nazwa polska rośliny pochodzi od barwnika otrzymywanego z wywaru rośliny, używanego do malowania pisanek.  Barwinek osiąga wysokość 10 - 20 cm. Płożące i zakorzeniające się w węzłach pędy są w dolnej części zdrewniałe. Łodygi kwiatowe są wzniesione lub podnoszące się, ulistnione.  Liście naprzeciwległe, eliptyczne. W dotyku są skórzaste i dość sztywne, całobrzegie, siedzące lub krótkoogonkowe.  Z wierzchu liście są ciemnozielone i błyszczące, spodem jaśniejsze. Kwiaty umieszczone pojedynczo na szczycie łodygi, dość duże, szeroko rozpostarte, barwy niebiesko-fioletowej. Owoc w postaci dwóch zrośniętych mieszków.  Barwinek rośnie  w miejscach umiarkowanie cienistych, na żyznych, zasobnych w węglan wapnia glebach.  Roślina pod częściową ochroną prawną.

 

Hedera helix

BLUSZCZ POSPOLITY

Rodzina: Araliaceae

 

Występowanie: południowa, zachodnia i środkowa Europa, Kaukaz, Azja Mniejsza. W Polsce  na niżu oprócz części północno - wschodniej oraz w niższych położeniach górskich.

 

Bluszcz jest rośliną trującą, ze względu na zawartość toksycznych saponin, garbników, fenolokwasów i flawonoidów. Jest pnączem o zdrewniałym pędzie dorastającym do 20 m długości. Pęd jest silnie rozgałęziony i skrętolegle ulistniony, płoży się po ziemi  lub też wspina się za pomocą korzeni przybyszowych na podpory. Liście na ogonkach, skórzaste, sztywne, nieco połyskujące, zimozielone. Na pędach płonnych liście są trójklapowe, a na pędach kwiatonośnych całobrzegie, jajowate i zaostrzone na szczycie. Kwiaty niepozorne, zebrane na szczycie pędów w gęste, kuliste baldachy. Płatki korony barwy zielonkawej. Kwitnie w sierpniu i wrześniu. Warunkiem do zakwitnięcia jest wspięcie się rośliny na podporę, co zapewnia jej odpowiednią ilość światła. Owocami są kuliste, niebieskawoczarne jagody, które  dojrzewają na wiosnę następnego roku. Bluszcz  na stanowiskach naturalnych rośnie w żyznych lasach i na skałkach wapiennych. Roślina pod częściową ochroną prawną.

 

Veratrum lobelianum

CIEMIĘŻYCA ZIELONA

Rodzina: Liliaceae

 

Występowanie:  góry środkowej i południowej Europy. W Polsce  w Sudetach i Karpatach.

 

W Polsce rosną trzy gatunki ciemiężyc, różniące się barwą kwiatów: biała, czarna i zielona. Wszystkie są roślinami leczniczymi i trującymi, ze względu na zawartość glikozydów.

Ciemiężyca zielona jest okazałą rośliną, dorastającą do 1,5 metra wysokości. Łodyga jest  mocna, gruba, owłosiona. Liście duże, szerokoeliptyczne, silnie pofałdowane z uwydatnionymi  nerwami. Na szczycie łodygi gęsty kwiatostan w postaci wiechy, o krótkich, kłosowatych, gałązkach kwiatowych. Kwiaty żółtawozielone. Owocem jest torebka z licznymi nasionami. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Allium montanum

CZOSNEK SKALNY

Rodzina: Alliaceae

 

Występowanie: Europa. W Polsce w Tatrach, Pieninach, bardzo rzadko na północy kraju.

Bylina o bardzo krótkim kłączu, licznych cienkich i prawie obłych cebulach oraz sinawozielonej i bezlistnej łodydze długości 50 cm. Liście tylko odziomkowe, równowąskie, płaskie, 2-3 mm szerokie. Ma silny, charakterystyczny zapach właściwy dla większości roślin z tego rodzaju.  Kwiatostan w formie baldacha, gęsty, półkolisty, barwy liliowej. Czosnek skalny rośnie w miejscach suchych i skalistych, tworząc kępy pomiędzy skałami.

 

Dryas octopetala

DĘBIK OŚMIOPŁATKOWY

Rodzina: Rosaceae

 

Występowanie: góry Europy i Kaukazu, Ameryka Północna, Grenlandia. W Polsce - Tatry.

 

Roślina jest przybyszem z dalekiej północy, przywędrowała na nasze ziemie w okresie zlodowaceń plejstoceńskich i była wówczas częstym składnikiem tundry. Po ustąpieniu

lodowca dębik wycofał się do swojej północnej ojczyzny, a na naszym obszarze przetrwał tylko w górach jako relikt glacjalny.

Dębik jest zimozieloną, wolno rosnąca krzewinką, żyjącą ponad 100 lat, osiągającą wysokość do 10 cm. Nazwa polska rodzaju nawiązuje do kształtu liści, które przypominają miniaturowe liście dębu. Zdrewniałe, płożące się pędy dębika, tworzą gęste darnie. Liście są skórzaste, regularnie powcinane, z wierzchu ciemnozielone i błyszczące, pod spodem filcowato owłosione. Kwiaty umieszczone na długich szypułkach, duże, szeroko rozwarte, o białych płatkach. Owocem jest niełupka opatrzona aparatem lotnym w postaci piórkowatego wyrostka. Zebrane razem liczne owoce tworzą bardzo puszysty owocostan.

 

Carlina acaulis

DZIEWIĘĆSIŁ BEZŁODYGOWY

Rodzina: Asteraceae

 

Występowanie: Europa. W Polsce rozproszony na niżu i na licznych stanowiskach

w Sudetach i Karpatach.

 

Nazwa gatunkowa tej rośliny - bezłodygowy - podkreśla charakterystyczną cechę: wybitnie zredukowana łodyga, liście i koszyczki kwiatowe leżą wprost na ziemi. Ze względu na zawartość garbników, inuliny, olejków eterycznych i żywicy roślina stosowana była dawniej w medycynie ludowej. Liście zebrane w przyziemną różyczkę o średnicy 30 - 40 cm,

w zarysie lancetowate, pierzastosieczne, sztywne, z licznymi kolcami, szarozielone od pajęczynowatego owłosienia. Po środku różyczki liściowej wyrasta jeden, duży koszyczek kwiatowy, o średnicy do 15 cm. Kwiatostan otoczony słomiastymi i dość sztywnymi listkami

okrywy, barwy białawej lub szarawej. Dzięwięćsił rośnie na suchych łąkach, murawach i pastwiskach, także w widnych lasach i na ich obrzeżach. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Gentiana asclepiadea

GORYCZKA TROJEŚCIOWA

Rodzina: Gentianaceae

 

Występowanie: góry środkowej i południowej Europy oraz góry Kaukazu. W Polsce w Sudetach i Karpatach.

 

Polska nazwa rośliny „goryczka”, pochodzi od gorzkich substancji występujących u wszystkich przedstawicieli tego rodzaju. Ponadto goryczki odznaczają się zawartością

alkaloidów oraz pektyn. Roślina lecznicza, dzięki zawartości gencjokrypiny. W Polsce występuje kilkunastu przedstawiciel tego rodzaju, z czego większość w górach i na

pogórzach. Goryczka trojeściowa dorasta do 1 metra wysokości. Łodyga jest nierozgałęziona, gęsto ulistniona do samego wierzchołka. Liście siedzące, naprzeciwległe, jajowatolancetowate, na szczycie zaostrzone. Kwiaty duże, 3 - 5 cm, dzwonkowate, umieszczone po 1 – 2 w kątach liści, barwy intensywnie fioletowej.  Roślina pod całkowitą ochrona prawną.

 

Dianthus plumarius subsp. praecox

GOŹDZIK POSTRZĘPIONY  WCZESNY

Rodzina: Caryophyllaceae

 

Występowanie: endemit zachodniokarpacki, występuje w wapiennych pasmach Karpat Zachodnich. W Polsce w Tatrach i Pieninach, od regla dolnego po piętro kosówki.

 

Ze względu na piękne, okazałe kwiaty, Linneusz nazwał rodzaj -  Dianthus, czyli kwiat Zeusa. Goździk wczesny jest rośliną dorastającą do 30 cm. Pędy i liście pokryte są warstwą wosku, nadając roślinie barwę szarozieloną lub siną. Pędy kwiatowe są łukowato przegięte,

z  4 - 6 parami wąskich, wydłużonych liści. Liście mięsiste, równowąskie, u nasady zrośnięte po dwa w pochewkę. Kwiaty duże, po 1 - 3 na pędzie, o frędzlowato postrzępionych płatkach, barwy białej lub różowej. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Phyllitis scolopendrium

JĘZYCZNIK ZWYCZAJNY

Rodzina: Aspleniaceae

 

Występowanie: Europa zachodnia  i południowa, Afryka północna, Ameryka północna. W Polsce Pieniny, rzadko  Tatry Zachodnie i Beskid Sądecki, w rozproszeniu w południowej części niżu. Polska nazwa pochodzi od długich, niepodzielonych, językowatych liści, które odróżniają ten gatunek od innych gatunków paproci, posiadających liście podzielone.  Języcznik dorasta do 80 cm wysokości, tworząc charakterystyczne kępy. Liście żywozielone, lśniące, równowąskie, całobrzegie, o sercowatej nasadzie i zaostrzonym wierzchołku. Krótki ogonek liściowy gęsto pokryty wąskimi, brunatnymi łuskami. Na spodniej stronie liści znajdują się zarodnie, zebrane w tzw. kupki. Kupki, w kształcie równowąskim, ułożone są równolegle do siebie, za młodu całkowicie okryte podłużnymi zawijkami. Języcznik rośnie w miejscach zacienionych, w szczelinach skał wapiennych, czasem na butwiejących pniach.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną, zagrożona, umieszczona na czerwonej liście.

 

Staphylea pinnata

KŁOKOCZKA POŁUDNIOWA

Rodzina: Staphyleaceae

 

Występowanie: gatunek śródziemnomorski, występujący w środkowej i południowej Europie i w Azji Mniejszej.  W Polsce osiąga północną granicę zasięgu, spotykana dość rzadko w południowej części kraju.

Łacińska nazwa rodzajowa nawiązuje do kwiatostanu w postaci grona, z greckiego staphyle - winne grono. Z nasion kłokoczki wyrabiano dawniej ozdoby i różańce, tłoczono z nich też olej używany do oświetlenia.  Kłokoczka jest krzewem dorastającym do 5 m wysokości.  Liście duże, na długich ogonkach, nieparzystopierzaste, złożone z 5 - 7 eliptycznych lub jajowatych listków, długości do 2 cm. Kwiaty 5 - krotne, średnicy około 15 mm zebrane w szczytowe, zwisłe grona, barwy białawej i lekko zaróżowione. Owocem jest skórzasta torebka, długości 3 - 4 cm, kulista z małymi wyrostkami.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Helichrysum arenarium

KOCANKI PIASKOWE

Rodzina: Asteraceae

 

Występowanie: Europa środkowa i wschodnia, Kaukaz, środkowa Azja. W Polsce  na całym niżu, oprócz gór.

Kocanki mają właściwości lecznicze, dzięki zawartości olejków eterycznych, związków kumarynowych, flawonoidów i glikozydów. Nazwa rodzaju nawiązuje do barwy kwia-tostanów i pochodzi z dwóch słów greckich: helios - słońce i chrysos -  złoto.

Roślina osiąga wysokość 10 - 40 cm i cała pokryta jest gęstym, filcowatym kutnerem, który nadaje jej charakterystyczne, sine zabarwienie. Łodyga zwykle nierozgałęziona, gęsto ulistniona. Liście wąskolancetowate, siedzące, rozmieszczone wzdłuż całej łodygi. Na jej szczycie znajdują się liczne koszyczki kwiatowe, drobne, prawie kuliste, skupione od kilku do kilkunastu i tworzące razem płaski, baldachokształtny kwiastostan. Barwa kwiatów żółta do pomarańczowej.  Elementy kwiatów są w dotyku słomiaste, suche i szeleszczące. Gatunek światłolubny, rośnie na słabo wykształconych glebach inicjalnych w suchych lasach i w zaroślach.  Roślina pod częściową ochroną prawną.

 

Convallaria majalis

KONWALIA MAJOWA

Rodzina: Liliaceae

 

Występowanie: prawie cała Europa, Kaukaz, umiarkowana strefa Azji po Japonię. W Polsce  na całym obszarze, pospolicie na niżu, w górach rzadziej.

Konwalia majowa jest rośliną silnie trującą i leczniczą, dzięki obecności glikozydów o działaniu nasercowym. Zawiera też saponiny, flawonoidy, kwasy organiczne. W średniowie-czu roślinę tę nazywano Lilium convallium, czyli „lilia z doliny”. Roślina wysokości 10 - 30 cm, z pełzającym kłączem.  Liście odziomkowe 2 - 3, duże, z równoległymi nerwami, eliptyczno-jajowate, w górze zaostrzone. Łodyga bezlistna, prawie tak długa, jak liście, albo krótsza, w nasadzie otoczona pochwami liściowymi. W górnej części łodygi znajduje się 5 - 10 zwieszonych kwiatów, zebranych w jednostronne grono. Kwiaty zwieszone, dzwoneczkowate, drobne, białe, o silnym i przyjemnym zapachu.  Owocem jest czerwona jagoda. Konwalia rośnie w widnych lasach i na ich obrzeżach, na dość ubogim podłożu o kwaśnym odczynie. Roślina pod częściową ochroną prawną.

 

Asarum europaeum

KOPYTNIK POSPOLITY

Rodzina: Aristolochiaceae

 

Występowanie: Europa, zachodnia Syberia.  W Polsce - pospolity, z wyjątkiem północno - zachodniej części kraju, gdzie występuje na nielicznych, rozproszonych stanowiskach.

Kopytnik jest rośliną leczniczą i trującą. Zawiera olejki eteryczne, garbniki, flawonoidy, pochodne kumaryny, żywice, cukry i sole mineralne. Roślina niewielka, dorastająca do 10 cm wysokości, tworząca charakterystyczne, rozległe płaty. Liście dość duże, okrągło-nerkowate, z długim, odstająco owłosionym ogonkiem. Blaszka liściowa ciemno-zielona, błyszcząca, w dotyku gruba i skórzasta, za młodu przylegająco owłosiona. Kwiaty bardzo niepozorne, drobne, dzwonkowate, zwieszone na krótkich szypułkach. Barwa kwiatów brudnoczerwona lub zielonkawa. Owocem jest pękająca torebka. Kopytnik rośnie w miejscach cienistych, na żyznych i głębokich glebach, o różnym odczynie.  Roślina pod częściową ochroną prawną.

 

Festuca versicolor

KOSTRZEWA PSTRA

Rodzina: Poaceae

 

Występowanie: Karpaty i Sudety. W Polsce Karkonosze, Babia Góra, Tatry, od regla górnego po piętro halne.

W języku łacińskim „festuca” oznacza źdźbło trawy.  Kostrzewa pstra jest rośliną wysokości 15 - 40 cm, o gęsto-kępkowej formie wzrostu. Liście bardzo wąskie, szerokości ok. 1 mm, rynienkowate. Kwiatostan w postaci zwartej i zwisającej, jednostronnej wiechy, utworzonej z podłużnych kłosków długości 7 - 11 mm, ciemno nabiegłych.  Trawa ta rośnie na zboczach i na skałach, zwłaszcza na podłożu zasobnym w węglan wapnia.

 

Lilium martagon

LILIA ZŁOTOGŁÓW

Rodzina: Liliaceae

 

Występowanie: Europa oprócz zachodniego wybrzeża i państw nadbałtyckich, Azja. W Polsce na całym niżu, oprócz północno - zachodniej części kraju.

Lilia złotogłów jest rośliną trującą, zawiera saponiny i flawonoidy. Stanowi popularny element zdobniczy w sztuce ludowej. Nazwa gatunkowa martagon oznacza, że jest to roślina przypisana planecie Mars. Roślina dorasta do 1,5 m wysokości. Łodygę ma mocną, sztywną, gęsto ulistnioną. Liście podłużnie jajowate, siedzące, ustawione skrętolegle, a w środkowej części łodygi w okółkach. Kwiaty w liczbie 3 - 12, zwieszone na łukowato przegiętych szypułkach, zebrane w groniasty kwiatostan. Działki okwiatu mięsiste, brudnoróżowopurpurowe, z ciemniejszymi plamkami, długości 3 - 4 cm, silnie wywinięte ku górze. Kwiaty intensywnie pachną. Owocem jest pękająca torebka.  Lilia występuje w lasach, zaroślach kosówki, ziołoroślach i na zrębach, na różnych typach gleb.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną

 

Thymus pulcherrimus

MACIERZANKA NADOBNA

Rodzina: Lamiaceae

 

Występowanie: Karpaty - Tatry, Karpaty Wschodnie. W Polsce - Tatry.

 

Krzewinka o luźnych darniach. Roślina wieloletnia, pełzające i zakorzeniające się, gałązki przyrastają na długość przez kilka lat. Pędy kwiatonośne, wyrastające z gałązek, osiągają wysokość do 10 cm. Liście drobne, zwiększają się ku szczytowi pędów. Blaszki liściowe lśniące, w dotyku grube, brzegiem orzęsione, po roztarciu wydzielają intensywny, przyjemny zapach. Kwiatostan główkowaty, kwiaty różowe. Roślina bardzo obficie kwitnie, tworząc barwne kobierce pokrywające wapienne skały Tatr.

 

Gladiolus imbricatus

MIECZYK DACHÓWKOWATY

Rodzina: Iridaceae

 

Występowanie: Europa środkowa i wschodnia  aż po Ural.

W Polsce na niżu i w górach, ale dość rzadko. Ze względu na kształt liści nazwano roślinę „Gladiolus”, co oznacza po łacinie mały miecz, czyli mieczyk.  Mieczyk dachówkowaty dorasta do 80 cm  wysokości. Łodygę ma nierozgałęzioną, sztywną. Szarozielone, sztywne liście, kształtu mieczowatego, w liczbie 2 - 4, pochwiasto obejmują łodygę. Na szczycie łodygi znajduje się dość gęsty, jednostronny kwiatostan, liczący 4 - 10 kwiatów. Kwiaty li-liowo - purpurowe, złożone z 6 działek okwiatu zrośniętych w nasadzie w krótką rurkę. Mieczyk rośnie na wilgotnych łąkach i na polach uprawnych, zwłaszcza wśród owsa i jęczmienia. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Adonis vernalis

MIŁEK WIOSENNY

Rodzina: Ranunculaceae

 

Występowanie: gatunek pontyjsko - pannoński, występuje w Europie pd. - wsch., aż po Ural. W Polsce spotykany na rozproszonych stanowiskach na niżu, głównie w południowej części kraju, w pasie wyżyn.

Roślina lecznicza i trująca, dzięki dużej zawartości glikozydów kardenolitowych oraz flawonoidów i soli mineralnych.  Miłek dorasta do 40 cm wysokości. Łodyga jest rozgałęzio-na, w dolnej części z brunatnymi, błoniastymi łuskami, wyżej gęsto ulistniona. Liście pierzaste, 2 - 4 krotnie po-dzielone na równowąskie, nitkowate odcinki, długości do 2 cm. Na szczycie łodygi, oraz na gałązkach bocznych wyrastają pojedynczo kwiaty. Kwiaty są duże, średnicy 3 - 6 cm. Płatki korony, w liczbie 12 - 16, są błyszczące i mają intensywnie żółtą barwę. Pręciki i słupki są bardzo liczne. Owocki długości 4 - 5 mm, owłosione, na szczycie z haczykowatym dzióbkiem. Zebrane razem tworzą główkowaty owocostan. Miłek wiosenny jest gatunkiem ciepłolubnym i światłolubnym. Rośnie na suchych, słonecznych wzgórzach, w zaroślach i na brzegach lasów, na podłożu wapiennym o odczynie zasadowym i dużej zawartości próchnicy. Roślina pod całkowitą ochroną prawną, zagrożona, umieszczona na czerwonej liście.

 

Digitalis grandiflora

NAPARSTNICA ZWYCZAJNA

Rodzina: Scrophulariaceae

 

Występowanie: Europa, Azja Mniejsza. W Polsce występuje na całym obszarze.

 

Nazwa nawiązuje do kształtu kwiatów, gdyż „digitalis” oznacza w języku łacińskim „naparstek”. Roślina trująca i lecznicza, zawiera glikozydy stosowane do wyrobu leków

nasercowych. Naparstnica dorasta do 1,2 metra wysokości. Liście lancetowate, wydłużone, miękkie w dotyku, na spodniej stronie owłosione. Dolne liście na ogonkach, górne siedzące.

Kwiaty długości 3 - 4 cm, dzwonkowate, zwisające na gruczołowato owłosionych szypułkach, zebrane w groniasty kwiatostan. Korona kwiatu żółta, ciemno nakrapiana od

wewnątrz. Naparstnica rośnie w miejscach widnych, na brzegach lasów, w zaroślach, na kamienistych zboczach. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Lithospermum purpurocaeruleum

NAWROT CZERWONOBŁĘKITNY

Rodzina: Boraginaceae

 

Występowanie: południowa i centralna część Europy.  W Polsce rośnie na jedynym stanowisku w zachodniej części kraju, w Bielinku nad Odrą.

Nawrot jest byliną dorastającą do 60 cm wysokości. Łodygi są gęsto ulistnione, liście krótkie, równowąskie, szorstkie.  Płożące pędy zakorzeniają się tworząc rozległe kępy.  Na szczycie łodygi  znajdują się luźne kwiatostany, zbudowane z kwiatów barwy ciemnobłękitnej, przechozącej w miarę przekwitania w purpurową. Nawrot lubi miejsca nasłonecznione na podłożu wapiennym, rośnie na zboczach o ekspozycji południowej, częściowo ocienianych przez krzewy i zarośla. Roślina zagrożona, umieszczona na czerwonej liście.

 

Carduus glaucus

OSET SINY

Rodzina: Asteraceae

 

Występowanie: góry środkowej i południowej Europy. W Polsce  w Pieninach i Tatrach, aż po piętro halne.

Roślina nazwę swoją zawdzięcza sinozielonej barwie pędów i liści. Oset siny dorasta do 80 cm wysokości. Łodyga jest pajęczynowato owłosiona, zwykle nierozgałęziona, w dolnej części ulistniona. Liście są nagie, jajowato - lancetowate, na brzegu ząbkowane, mięsiste. Kwiatostany w formie koszyczka, zwisłe podczas kwitnienia, umieszczone pojedynczo na szczycie łodygi.  Barwa kwiatów fioletowopurpurowa. Po przekwitnięciu kwiatów tworzy się puszysty, pędzelkowaty owocostan.  Oset siny rośnie w naskalnych murawach na podłożu wapiennym.

 

Stipa capillata

OSTNICA WŁOSOWATA

Rodzina: Poaceae

 

Występowanie: Europa środkowa i południowa,  Kaukaz, Syberia, środkowa Azja. W Polsce osiąga północną granicę zasięgu, występując w pasie wyżyn na południu kraju oraz nad dolną Odrą w rejonie ujścia Warty.

Nazwa rodzaju „ostnica” pochodzi od długich ości, w jakie zaopatrzony jest kwiatostan. Ostnica włosowata jest trawą gęstokępkową, dorastającą do 100 cm wysokości.  Źdźbła są krótsze od liści, w nasadzie z lśniącymi resztkami starych pochew liściowych.

Liście szarozielone, szczeciniaste. Kłoski 1 - kwiatowe, duże, zebrane w wiechowaty kwiatostan. Elementy kwiatu plewki  zaopatrzone są w długą, nitkowatą i zwykle skręconą, szorstką w dotyku ość, długości 8 - 15 cm. Ostnica włosowata jest gatunkiem światlolubnym i ciepłolubnym. Rośnie na suchych, silnie nasłonecznionych stokach oraz na zboczach dolin, na glebach zasobnych w węglan wapnia o odczynie zasadowym i obojętnym. Roślina pod całkowitą ochroną prawną, zagrożona, umieszczona na czerwonej liście.

 

Delphinium elatum

OSTRÓŻKA WYNIOSŁA

Rodzina: Ranunculaceae

 

Występowanie: Europa, Syberia. W Polsce w Sudetach, Tatrach i Bieszczadach.

Roślina do 2 m wysokości, o wzniesionej pojedynczej łodydze. Liście dolne długoogonkowe, dłoniastoklapowane, liście górne krótkoogonkowe, znacznie mniejsze i płytko wcinane. Kwiaty stalowoniebieskie do fioletowoniebieskich o grubej i tępej ostrodze. Polska nazwa rodzaju pochodzi od ostrogi, którą opatrzone są kwiaty.  Ostróżka rośnie w ziołoroślach, na obrzeżach lasów i zarośli, na brzegach potoków i piargach przeważnie na wapieniu, ale również na granicie.

 

Aruncus sylvestris

PARZYDŁO LEŚNE

Rodzina: Rosaceae

 

Występowanie: gatunek środkowoeuropejski, górski.  W Polsce w południowej części kraju, w górach i na pogórzach, poza górami w pasie wyżyn oraz na rozproszonych stanowiskach na niżu.

Parzydło jest rośliną trującą, zawiera saponiny oraz pochodne cyjanowodoru. Nazwa łacińska rodzaju nawiązuje do kształtu kwiatostanów, gdyż słowo aruncus oznacza kozią brodę. Parzydło jest okazałą rośliną, dorastającą do  2 m wysokości. Łodyga jest pojedyncza, skrętolegle ulistniona.  Liście duże, dolne z długimi ogonkami, podzielone.  Listki jajowate, brzegiem nierówno głęboko piłkowane, krótkoogonkowe. Kwiatostan bardzo duży, do 50 cm długości, wiechowaty, utworzony z wydłużonych, zwieszonych, kłosokształtnych gron. Kwiaty drobne, niepozorne, bardzo gęsto rozmieszczone na pędzie. Roślina dwupienna. To znaczy, że na osobnych roślinach wyrastają kwiaty męskie i żeńskie.  Parzydło rośnie na miejscach cienistych i wilgotnych, zwłaszcza nad potokami, na zboczach jarów i wąwozów.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Primula veris

PIERWIOSNEK LEKARSKI

Rodzina: Primulaceae

 

Występowanie: Europa, Azja, Kaukaz. W Polsce dość często na niżu i na pogórzach.

Roślina ma właściwości lecznicze i trujące.  Dawniej, zwyczajowo zwano pierwiosnek „kluczyki”, ze względu na kształt kwiatostanu, przypominający pęk kluczy.  Pierwiosnek lekarski dorasta do 40 cm wysokości. Prawie cała roślina jest krótko, miękko owłosiona.  Wszystkie liście zebrane w przyziemną różyczkę, pomarszczone, jajowate lub podługowate, na brzegu płytko karbowane lub ząbkowane, nagle lub stopniowo zwężone w oskrzydlony, długi ogonek. Łodyga kwiatowa bezlistna, na szczycie z baldaszkowatym kwiatostanem utworzonym z licznych kwiatów. Kwiaty silnie pachnące, o dzwonkowatym kielichu barwy złocistożółtej z pomarańczowymi kropkami w gardzieli. Pierwiosnek rośnie na siedliskach ciepłych, nasłonecznionych, świetlistych i suchych, o obojętnym odczynie.  Roślina pod częściową ochroną prawną.

 

Matteucia struthiopteris

PIÓROPUSZNIK STRUSI

Rodzina: Woodsiaceae

 

Występowanie: Europa, Kaukaz, Syberia, Azja, Ameryka Pn.  W Polsce obszary podgórskie, niższe położenia górskie oraz na rozproszonych stanowiskach na terenie kraju.

Zarówno łacińska, jak i polska nazwa gatunku nawiązuje do kształtu liści zarodnionośnych, które przypominają strusie pióro. Pióropusznik strusi jest rośliną dorastającą do wysokości 1,5 m. Liście są duże, krótkoogonkowe, asymilacyjne, skupione w wąski lejek, w środku ze znacznie krótszymi, sztywnymi liśćmi zarodnionośnymi. Blaszka liści asymilacyjnych jest podwójnie pierzasta, barwy jasnozielonej, miękka, w zarysie podłużnie lancetowata, ku dołowi wyraźnie zwężona. Ogonek liściowy posiada wyraźną bruzdę, w nasadzie jest silnie rozszerzony, pokryty wąskimi łuskami.  Liście zarodnionośne początkowo zielone, później ciemnobrunatne, pojedynczo pierzaste. Kupki zarodni okrągłe, przykryte podwiniętym brzegiem odcinków liściowych.  Pióropusznik strusi rośnie głównie nad rzekami, w starorze-czach, na żyznych i bardzo wilgotnych glebach.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Clematis alpina

POWOJNIK ALPEJSKI

Rodzina: Ranunculaceae

 

Występowanie: góry środkowej Europy. W Polsce występuje w Karpatach.

 

Nazwa polska rośliny „powojnik”, dobrze oddaje jej charakter (roślina wijąca się) i nawiązuje znaczeniowo do nazwy łacińskiej, wywodzącej się z greckiego słowa „clema” - wąs. Jest rośliną silnie trującą. Wijące się, cienkie pędy powojnika dorastają do 4 metrów

długości. Liście są długoogonkowe, podwójnie 3 - listkowe, o brzegach grubo ząbkowanych. Kwiaty duże, pojedyncze, na długich szypułkach, barwy fioletowoniebieskiej. Owocem są drobne niełupki z piórkowatym aparatem lotnym, zebrane w puszyste owocostany. Powojnik jest jedyną we florze Polski lianą, czyli pnącym krzewem. Pnie się za pomocą zdrewniałych ogonków liściowych, pozostałych po opadłych liściach. 

 

Polygonum viviparum

RDEST ŻYWORODNY

Rodzina: Polygonaceae

 

Występowanie: góry północnej Europy, Kaukaz, Syberia.  W Polsce - Tatry, od regla dolnego po piętro turniowe, rzadko na Babiej Górze.

Nazwa gatunkowa, tak polska, jak i łacińska, podkreśla charakterystyczną cechę rośliny, jaką stanowi wykształcenie rozmnóżek wegetatywnych w postaci bulwek. Bulwki wyra-stają z kwiatostanu. Roślina wysokości 10 - 30 cm. Łodyga z 3 - 4 liśćmi. Liście skórzaste, o podwiniętym brzegu, spodem szarozielone. Dolne liście wąskoeliptyczne, na długich ogonkach, górne siedzące, lancetowate. Przylistki zrośnięte w błoniastą pochewkę, tzw. gatkę. Kwiatostan szczytowy, wydłużony, w dolnej części z bulwkami rozmnóżkowymi, w górnej z kwiatami. Kwiaty bladoróżowe, drobne. Rdest żyworodny rośnie w murawach naskalnych, na wapieniu i na granicie.

 

Rosa pendulina

RÓŻA ALPEJSKA

Rodzina: Rosaceae

 

Występowanie: góry Europy. W Polsce we wszystkich pas-mach górskich, od piętra pogórza aż po kosówkę.

Róża alpejska wyróżnia się spośród innych gatunków róż niemal zupełnym brakiem kolców. Krzew róży alpejskiej żyje ponad 20 lat i osiąga wysokość do 2 metrów. Gałązki są ciemnopurpurowo zabarwione, bez kolców, czasem jedynie z drobnymi, szczeciniastymi kolcami na młodych, płonnych gałązkach, oraz w dolnej części krzewu.  Liście pierzasto złożone, o 7 - 11 eliptycznych, piłkowanych listkach, ciemnozielonych z wierzchu i jaśniejszych na spodzie. Kwiaty duże, do 4 cm średnicy, w liczbie 1 - 4, wsparte na dość długich szypułkach, barwy różowopurpurowej z żółtym środkiem. Po przekwitnięciu kwiatów, mięsiste dno kwiatowe rozrasta się, przybierając szkarłatną barwę i tworząc pozorny owoc, w którym tkwią nasiona.  Róża alpejska spotykana jest w widnych lasach i w zaroś-lach kosówki, na różnym podłożu.

 

Pulsatilla vulgaris

SASANKA ZWYCZAJNA

Rodzina: Ranunculaceae

 

Występowanie: gatunek subatlantycki, występuje w zachodniej i środkowej Europie. W Polsce po roku 1946 nie stwierdzono jej występowania, chociaż być może występuje na nielicznych stanowiskach.

Jest rośliną leczniczą i trującą. Sasanka zwyczajna osiąga wysokość 5 - 15 cm, a w czasie owocowania do 40 cm. Za młodu cała roślina jest gęsto, jedwabiście owłosiona. Liście odziomkowe zebrane są w przyziemną różyczkę, długoogonkowe, w zarysie podłużnie jajowate, pierzaste. Łodyga z okółkiem liści siedzących i silnie pociętych na wąskie łatki, całkowicie niepodobnych do liści odziomkowych. Na szczycie łodygi znajduje się jeden kwiat, z początku dzwonkowaty, a później rozwarty, średnicy 5 - 6 cm. Kwiat barwy fioletowo - lilowej, z żółtym środkiem, z zewnątrz miękko owłosiony. Owocem są drobne niełupki opatrzone aparatem lotnym. Zebrane razem, tworzą puszysty owocostan. Sasanka zwyczajna występowała na suchych i ciepłych, nasłonecznionych zboczach oraz w  widnych lasach sosnowych. Roślina pod całkowitą ochroną prawną, zagrożona, umieszczona na czerwonej liście.

 

Sesleria tatrae

SESLERIA TATRZAŃSKA

Rodzina: Poaceae

 

Występowanie: Alpy południowo - wschodnie,  Sudety, Karpaty Zachodnie. W Polsce rzadko w Sudetach oraz często w Tatrach, od regla dolnego po piętro halne.

Rodzaj Sesleria nazwano na cześć lekarza żyjącego w XVIII wieku -  L. Seslera. Sesleria jest luźnodarniową trawą, o źdźbłach dochodzących do 50 cm wysokości, w dolnej części ulistnionych.  Liście płaskie, wąskie. Na szczycie źdźbła wyrasta krótki i gęsty, jajowaty lub wałeczkowaty kwiatostan, złożony z licznych, krótkoszypułkowych kłosków. Kłoski barwy stalowofioletowej, po bokach spłaszczone.  Sesleria rośnie na halach, w naskalnych murawach, głównie na podłożu wapiennym.

 

Saxifraga paniculata

SKALNICA GRONKOWA

Rodzina: Saxifragaceae

 

Występowanie: góry Europy, Kaukaz, Azja Mniejsza, Ameryka Północna, Grenlandia. W Polsce Tatry, od regla górnego po piętro turniowe, Pilsko, Babia Góra, Pieniny, Bieszczady.

Górale nazwali tą roślinę „kamienną różą”, od charakterystycznej formy rozetek liściowych, przypominających małe różyczki. Skalnica gronkowa tworzy darnie, złożone z półkulistych różyczek liściowych o sinozielonej barwie. Listki drobne, długości 1 - 5 cm, grube i mięsiste, wydłużone, na brzegu ostro piłkowane. Na brzegach liści znajdują się dołeczkowate gruczoły wypotnikowe, wydzielające węglan wapnia w postaci białawych łuseczek. Łodyga, dorastająca do 50 cm wysokości,  jest z rzadka ulistniona i gruczołowato owłosiona. Na szczycie łodygi znajduje się wielokwiatowy kwiatostan przypominający grono. Kwiaty są drobne, białe, pięciokrotne. Owocem jest kulista torebka zawierająca liczne nasiona. Skalnica gronkowa rośnie na skałach, piargach oraz w luźnych murawach naskalnych.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Pinus mugo

SOSNA GÓRSKA (KOSODRZEWINA)

Rodzina: Pinaceae

 

Występowanie:  góry środkowej Europy. W Polsce  we wszystkich wyższych pasmach Sudetów i Karpat.

 

Kosodrzewina zawdzięcza swoją nazwę pochyłemu, czyli kosemu typowi wzrostu. Charakteryzuje się pokładającymi się konarami  i łukowato podnoszącymi się, elastycznymi

gałęziami. Jest długowieczna, żyje do 300 lat, a igły utrzymują się na pędach od 5 do 15 lat. Szyszki dojrzewają przez 3 lata. Kosodrzewina dorasta do 3 - 4 metrów wysokości, chociaż zazwyczaj jest niższa i nie przekracza 2 metrów. Igły wyrastają z krótkopędów, w pęczkach po dwie. Szyszki są kuliste, zebrane przeważnie po kilka. Kosodrzewina pełni w górach bardzo ważną funkcję, gdyż powstrzymuje lawiny, zabezpiecza stoki przed erozją i utrwala zbocza. Dzięki specyficznemu typowi wzrostu tworzy rozległe, zwarte połacie, trudne do przebycia. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Pinus cembra

SOSNA LIMBA

Rodzina: Pinaceae

 

Występowanie: Alpy i Karpaty. W Polsce dziko jedynie w  Tatrach.

 

Limba żyje około 400 lat, zakwita i owocuje dopiero w wieku 70 - 80 lat. Lata nasienne występują co 8 - 10 lat. Nasiona przypominają małe orzeszki (zwane niesłusznie orzeszkami cedrowymi). Rozsiewane są przez żywiące się nimi zwierzęta: orzechówki, wiewiórki. Limba dorasta do 20 m wysokości. Igły ma dość sztywne, średniej długości, gęsto rozmieszczone na pędzie, wyrastające w pęczkach po 5 na krótkopędach. Szyszki kuliste, ze zdrewniałymi łuskami, po dojrzeniu rozpadają się. Limba jest drzewem wysokogórskim, rośnie powyżej1300 m n.p.m. Jest odporna na działanie silnych wiatrów i surowego, zimowego klimatu. Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Leontopodium alpinum

SZAROTKA  ALPEJSKA

Rodzina: Asteraceae

 

Występowanie: góry Europy Środkowej, Karpaty, Alpy, Pireneje, półwysep Bałkański.                                         W Polsce wyłącznie w Tatrach, aż po piętro halne.

Dawniej, ze względu na barwę i gęste, kutnerowate owłosienie pędów i liści, nazywano tą roślinę „języczki siwe” i „kocie łapki”. Ta ostatnia nazwa odpowiada znaczeniowo nazwie łacińskiej, utworzonej od dwóch słów greckiego pochodzenia: leo - lew i podion - stopa. Szarotka jest niewielką rośliną, dorasta do 20 cm wysokości. Cała pokryta jest gęstym, filcowatym kutnerem. Pędy płonne zakończone są różyczką liści, na pędach kwiatonośnych znajdują się wydłużone liście porastające całą łodygę. Koszyczki kwiatowe, w liczbie 3 -10, zebrane na szczycie łodygi w główkowaty kwiatostan otoczony kutnerowatymi, promienisto ustawionym liśćmi. Kwiaty barwy jasnożółtej, listki okrywy, podobnie jak i cała roślina sino niebieskawe. Szarotka kwitnie od czerwca do końca sierpnia.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną

 

Picea abies

ŚWIERK POSPOLITY

Rodzina: Pinaceae

 

Występowanie: środkowa i północno - wschodnia Europa. W Polsce w górach oraz w  północno - wschodniej części niżu.

 

Świerk jest drzewem dorastającym do 40 m  wysokości.  

Krótkie i gęsto rozmieszczone igły wyrastają pojedynczo na długopędach. Umieszczone są na krótkich trzoneczkach dlatego pęd po odpadnięciu igieł jest szorstki. Igły są dość ostre i klujące. Szyszki  są wydłużone, długości 10 - 16 cm, zwisające, opadające w całości. Świerk jest drzewem długowiecznym, żyje do 500 lat, a obradzać zaczyna dopiero w wieku 30 - 50 lat.

 

Aconitum firmum

TOJAD MOCNY

Rodzina: Ranunculaceae

 

Występowanie: Karpaty. W Polsce w górach, od regla dolnego po piętro kosówki, rzadko w piętrze halnym.

Nazwa rodzajowa pochodzi z greckiego słowa „akoniton” -  roślina trująca. Właściwości trujące rośliny związane są z obecnością alkaloidów. Roślina dorasta do 1,5 m.  Łodyga jest sztywna, skrętolegle ulistniona, zakończona groniastym kwiatostanem. Liście na ogonkach, z dłoniastą blaszką. Kwiaty granatowofioletowe, o pięciu działkach kielicha, z których górna i zarazem największa tworzy charakterystyczny hełm. Kształt hełmu jest cechą gatunkową, pozwalającą na rozróżnienie od innych gatunków tojadów. Tojad mocny rośnie w ziołoroślach i traworoślach, nad brzegami potoków i w zaroślach.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Daphne mezereum

WAWRZYNEK WILCZEŁYKO

Rodzina: Thymelaceae

 

Występowanie: Europa i Azja.

W Polsce na niżu i w górach, po piętro kosówki.

Nazwa „wilcze łyko” pochodzi stąd, że roślina ta odznacza się szczególnie mocnym i wytrzymałym łykiem. Roślina trująca, zawiera glikozyd - dafninę. Wawrzynek jest krzewem, dorastającym do 2 m wysokości. Liście są ustawione skrętolegle, skupione na końcach gałązek, nagie, spodem sinozielone, całobrzegie, na szczycie zaostrzone. Kwiaty drobne, ale gęsto skupione na pędzie, zebrane w pęczki. Barwa kwiatów intensywnie różowa, rzadko biała. Wawrzynek kwitnie wcześnie, przed rozwojem liści, ze względu na obfite kwitnienie ma duże walory dekoracyjne. Owocem są jasnoczerwone jagody, wyrastające na pędach w okółkach, poniżej liści. Wawrzynek rośnie w żyznych lasach i w zaroślach kosówki, na glebach zasobnych w węglan wapnia.  Roślina pod całkowitą ochroną prawną.

 

Calluna vulgaris

WRZOS POSPOLITY

Rodzina: Ericaceae

 

Występowanie: prawie cała Europa, północno - zachodnia Afryka, Azory.  W Polsce pospolity na całym obszarze, zawsze na glebach kwaśnych, od suchych i jałowych piasków do torfowisk i bagien.

Krzewinka rosnąca w widnych lasach iglastych, na polanach i zrębach. Występuje w dużych skupieniach, tworząc rozległe wrzosowiska. Zdrewniałe pędy dorastają do 60 cm długości i są zazwyczaj rozgałęzione.  Liście wrzosu są bardzo drobne, igiełkowate, skórzaste i dość sztywne, długości 2 - 3 mm, przylegają do gałązek, gęsto je pokrywając. Na szczytach gałązek, późnym latem pojawiają się kwiaty. Kwiaty są bardzo drobne, dzwoneczkowate, gęsto rozmieszczone na pędzie, barwy liliowo- fioletowej, w różnych odcieniach. Wrzos kwitnie późnym latem i jesienią, a pełnia kwitnienia przypada na wrzesień.  Miesiąc ten swoją nazwę zawdzięcza właśnie obfitemu kwitnieniu wrzosów, które wówczas  tworzą  barwne, rozległe kobierce.

 

Leymus arenarius

WYDMUCHRZYCA PIASKOWA

Rodzina: Poaceae

 

Występowanie: Europa środkowa i północno, Syberia, Ameryka Północna. W Polsce naturalnie tylko nad Bałtykiem.

Wydmuchrzyca jest wysoką trawą wydmową, rosnącą w charakterystycznych kępkach. Dorasta do 1m wysokości. Liście barwy sinej, płaskie, dość sztywne, szorstkie na brzegach, u nasady szorstko owłosione. Ze środka kępy wyrastają pędy kwiatostanowe, zakończone każdy 1 kłosem. Kłos ma 7- 8 cm długości i 1 cm szerokości, zakończony jest krótkimi ośćmi, szorstki w dotyku. Dzięki specyficznemu typowi wzrostu jak również przystosowaniu do życia w warunkach niedostatku wilgoci, trawa ta porastając wydmy przyczynia się do ich umacniania tym samym zapobiega erozji terenu.

 

Gymnocarpium robertianum

ZACHYŁKA ROBERTA

Rodzina: Polypodiaceae

 

Występowanie: Europa, tereny górskie na podłożu wapiennym. W Polsce pospolicie w lasach górskich w  piętrach reglowych, rzadziej na niżu (zawleczona).

 

Zachyłka Roberta jest wieloletnią paprocią średniej wielkości, dorastającą do 30 - 40 cm wysokości. Liście wyrastają z kłącza pojedynczo, nie tworząc rozetkowatych skupień.

Ogonek liściowy długości blaszki liściowej, pokryty łuskami. Blaszka liściowa w zarysie trójkątna, potrójnie pierzasta. Barwa liścia żywo, żółtawo - zielona. Na spodniej stronie liścia znajdują się kupki zarodni, które u tego gatunku leżą blisko brzegu liści i są nagie, bez zawijki.