POMOLOGIA

POMOLOGIA: Eksponowane w Ogrodzie wybrane rośliny porządku alfabetycznym według nazw polskich:

 

 arguta

AKTINIDIA OSTROLISTNA

Rodzina: Actinidiaceae

 

Miejsce występowania: Azja Wschodnia.

Aktinidia jest pnączem pochodzącym ze Wschodniej Azji, gdzie występuje 40 różnych gatunków. Aktinidia chinensis, której owoce popularnie są nazywane kiwi, może być upra-wiana w cieplejszych krajach. W naszych warunkach klimatycznych można uprawiać cztery: A. arguta, A. kolomikta, A. callosa oraz A. purpurea. Jest to roślina rozdzielnopłciowa, dwupienna, co oznacza, że na osobniku żeńskim występują kwiaty żeńskie, a na męskim - męskie i aby uzyskać owoce trzeba posadzić w ogródku obydwa. Pędy aktinidii ostrolistnej osiągają długość kilkunastu metrów i najlepiej posadzić ją przy podporze.  Owocem jest zielona, podłużna jagoda, przypominająca agrest, dojrzewająca we wrześniu, o słodkawym smaku i cennych właściwościach odżywczych i dietetycznych.  Jagody aktinidii zawierają bardzo dużo witaminy C, cukry, barwniki, garbniki. Można je spożywać na surowo, suszyć i przetwarzać.

 

Aronia melanocarpa

ARONIA CZARNOOWOCOWA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Kanada, Stany Zjednoczone.

Chociaż blisko spokrewniona z jarzębiną aronia nie jest drzewem, lecz krzewem dorastającym do 2 m. Mimo, iż pochodzi z Ameryki Północnej, jako roślina owocowa była uprawiana w środkowej Azji i Rosji, skąd trafiła do Polski.  Krzewy aronii są bardzo wytrzymałe na mróz, niewybredne, co do gleby, a także odporne na choroby i szkodniki.  Owoce są czarne, bogate w kwasy organiczne, składniki mineralne, barwniki antocyjanowe, garbniki, witaminę P, C i inne, dzięki czemu przejawiają leczniczy wpływ na organizm, działają oczyszczająco, obniżają ciśnienie tętnicze i neutralizują zły wpływ promieniowania radioaktywnego.  Dojrzewają we wrześniu, są niezbyt smaczne na surowo, nadają się na przetwory i do suszenia. Również owoce dwóch pozostałych gatunków aronii, tj. A. prunifolia i A. arbutifolia można wykorzystać na przetwory. Krzewy aronii są bardzo ozdobne, kiedy kwitną, gdy obsypane są owocami i jesienią, kiedy ich liście przebarwiają się na pomarańczowo i karminowo.

 

Vaccinium vitis-idaea

BORÓWKA BRUSZNICA

Rodzina: Ericaceae

 

Miejsce występowania: Europa, Azja, Ameryka Północna.

Brusznica, zwana też borówką czerwoną, jest niską krzewinką o skórzastych, zimozielonych liściach. Białe dzwonkowate kwiaty zebrane w grona pojawiają się od maja do lipca.  Owocem jest jaskrawoczerwona jagoda o białym, mączystym, nieco cierpkim miąższu. Owoce zawierają cukry, witaminy, pektyny, garbniki, karoten i arbutynę, która ma właściwości dezynfekcyjne, dzięki czemu jagody brusznicy wykazują działanie bakteriostatyczne i przeciwrobaczycowe.  W przetworach zazwyczaj łączy się brusznicę z jabłkami, gruszkami, jeżynami lub dynią. Przy smażeniu konfitur można zamiast cukru dodać miodu. Wyhodowano kilka odmian brusznicy, np. ‘Koralle’, ‘Masovia’, ‘Sanna’, ‘Ida’. Rośliny wymagają bardzo kwaśnych, wilgotnych podłoży.

 

Vaccinium myrtillus

BORÓWKA CZERNICA

Rodzina: Ericaceae

 

Miejsce występowania: Europa, północna i środkowa Azja, zachodnie USA.

Borówka czernica zwana czarną jagodą występuje w lasach na południu i północy Polski. Jest to niewysoka krzewinka, która rozrasta się tworząc łany zwane jagodziskami. Pędy są kanciaste, białoróżowe kwiaty pojawiają się w maju. Owocem jest czarna, kulista jagoda o średnicy 6 - 8 mm, soczysta i smaczna, dojrzewająca pod koniec czerwca, w górach później. Ze względu na wysokie walory odżywcze i zdrowotne czarne jagody wykorzystuje się w przemyśle spożywczym i ziołolecznictwie. Oprócz barwników antocyjanowych i garbników czernice zawierają glikokininy - substancje podobne do insuliny, obniżające zawartość cukru we krwi.  Służą jako lek na reumatyzm oraz w chorobach układu pokarmowego (biegunki, zatrucia, pasożyty) i moczowego.  Warto wiedzieć, że jest to roślina miododajna. Podobna do czernicy, nieco wyższa i o większej zawartości witamin w owocach jest borówka bagienna.

 

Vaccinium corymbosum

BORÓWKA WYSOKA

 (BORÓWKA AMERYKAŃSKA)

Rodzina: Ericaceae

 

Miejsce występowania: wschodnie USA.

Borówka wysoka jest krzewem o wysokości do 2 m.  Kwiaty przypominają białe dzwoneczki. Owocem jest słodka czarna jagoda o średnicy 1,5 cm. Odmiany uprawne nazywane w Polsce borówką amerykańską pochodzą głównie od borówki wysokiej oraz dwóch innych gatunków - borówki południowej (V. australe) i wąskolistnej (V. angustifolium).  Krzewy borówki amerykańskiej są długowieczne i wytrzymałe na mrozy. Owocują, w zależności od odmiany, od połowy lipca do końca września. Owoce są wysoko cenione jako deserowe, nadają się do przetwórstwa domowego, wypieku ciast, zamrażania.  Borówki wymagają kwaśnego podłoża, podobnie jak wszystkie rośliny z rodziny wrzosowatych.

 

Prunus persica

BRZOSKWINIA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Chiny.

Brzoskwinia jest dużym krzewem o wąskich liściach przypominających liście wierzby. Kwiaty różowate lub dzwonkowate barwy różowej pojawiają się w kwietniu. Owoce są mięsiste i soczyste, u brzoskwiń właściwych omszone, u nektaryn, które są ich botaniczną odmianą - gładkie. Ojczyzną brzoskwiń są Chiny, gdzie uprawiano je już 2 tysiące lat przed naszą erą; do Grecji i Rzymu trafiły przez Persję, stąd ich nazwa łacińska. Oprócz odmian o jadalnych owocach w uprawie są brzoskwinie ozdobne o barwnych liściach i pełnych kwiatach.  Brzoskwinie wymagają łagodnego klimatu, marzną, gdy zimą temperatura spadnie poniżej -25oC. Brzoskwinie zawierają najwięcej witaminy A oraz potasu i fosforu w porównaniu z innymi krajowymi owocami. W kolekcji rosną krzewy odmian amerykańskich, np. ‘Redhaven’, ‘Reliance’, ‘Velvet’ i polskich - ‘Inka’, ‘Iskra’, oraz niezarejestrowana, dająca się mnożyć z nasion ‘Baranówka’, a także nektaryna ‘Harko’.

 

Schisandra sinensis

CYTRYNIEC CHIŃSKI

Rodzina: Schisandraceae

 

Miejsce występowania: wschodnia i południowa Azja, Daleki Wschód.

Bardzo ciekawa roślina, nazywana w swojej ojczyźnie jagodą pięciu smaków, ponieważ owoc jest kwaśny, posiada słodką okrywę, nasiona ma gorzkie i cierpkie, a lek wytwarzany z nich jest słony. Jest to pnącze dorastające 10 m, dlatego wymaga prowadzenia przy podporach - pergoli czy ścianie altany. Owoce cytryńca są małe, jaskrawoczerwone, zebrane w grona, dojrzewają pod koniec sierpnia. Mają specyficzny smak, więc zaleca się ich spożycie w przetworach w postaci osłodzonego soku, kompotu czy dżemu, który robi się po przetarciu jagód przez sito. Owoce cytryńca są bogate w witaminy, mikroelementy, kwasy organiczne i ligniny. Ich spożycie zwiększa odporność organizmu, tonizuje pracę serca, łagodzi stres i depresję, a także poprawia wzrok. Cytryniec jest gatunkiem dwupiennym, dlatego trzeba sadzić rośliny żeńskie i męskie, służące do zapylania.

 

Cornus mas

DEREŃ WŁAŚCIWY

Rodzina: Cornaceae

 

Miejsce występowania: Europa południowa, zachodnia Azja.

Jest to duży krzew, dorastający nawet do 8 m. W Polsce znany był na Podolu i w innych południowych prowincjach przedwojennej Polski. Rośnie powoli i może dożyć 200 lat.  Jego drewno jest twarde i ciężkie, dlatego może służyć do wyrobu narzędzi i trzonków do noży. Dawniej suszono liście derenia i używano je zamiast herbaty. Kwiaty drobne, żółte rozwijają się już na początku marca. Owoce, eliptyczne czerwone pestkowce o długości ok. 2 cm, dojrzewają na przełomie sierpnia i września. Zawierają tyle witaminy C, co cytryny oraz dużo kwasów organicznych. Można z nich sporządzać soki, galaretki, nalewki, wina, dżemy, kandyzuje się je również i suszy. Dzięki działaniu ściągającemu i przeciwzapalnemu, owoce są używane w leczeniu chorób układu pokarmowego. Dereń preferuje stanowiska nasłonecznione, dobrze rośnie na każdej glebie. Do ciekawych odmian należą: ‘Elegantnyj’, ‘Kostia’, czy ‘Jantarnyj’ o żółtych owocach.

 

Pyrus pyrifolia.

GRUSZE AZJATYCKIE

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Chiny, Japonia.

Grusze azjatyckie (chińskie) pochodzą od kilku gatunków dziko rosnących. Wyselekcjonowane odmiany były uprawiane w Chinach i Japonii już 3 tysiące lat temu. Do Europy sprowadzono je w XIX wieku. Owoce różnią się od gruszek uprawianych w Europie, są duże, kuliste, bardzo soczyste, o ziarnistym słodkim miąższu, jednak z wyczuwalną cierp-kością. W naszych warunkach gruszki chińskie dojrzewają późno, w drugiej połowie września i w październiku. Owoce umieszczone w chłodzie nie miękną i nie przejrzewają.  Smak, barwa skórki i pora dojrzewania różni się nieco u różnych odmian. W kolekcji posadzono drzewa 6 odmian, m.in. ‘Hosui’, ‘Chojuro’ i ‘Shin-Seiki’.  Grusze chińskie dożywają 300 lat, ponieważ są odporne na choroby kory i drewna. Źle zrastają się z pigwą.  Mają podobne wymagania jak grusze europejskie, lubią gleby głębokie, gliniaste lub piaszczysto - gliniaste.

 

Malus x domestica

JABŁOŃ DOMOWA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: mieszaniec kilku gatunków.

Jabłonie to drzewa rosnące na półkuli północnej. Od kilku azjatyckich gatunków wywodzą się odmiany szlachetne uprawiane dziś na dużą skalę na całym niemal świecie.  W uprawie jest również wiele odmian ozdobnych. Jabłoń jest w Polsce najważniejszym gatunkiem sadowniczym.  W sadach towarowych zbiera się 2 mln ton jabłek rocznie.  Jabłka są bardzo ważnym składnikiem naszej codziennej diety ze względu na zawartość witamin, pektyn, kwasów organicznych i innych związków bioaktywnych. W Ogrodzie Botanicznym zaprezentowano odmiany polecane do uprawy na małych powierzchniach, czyli na działce lub w ogródku przydomowym. Odmiany te są stosunkowo odporne na choroby i nie wymagają specjalnej chemicznej ochrony, np ‘Odra’, ‘Piros’ i ‘Florina’. W Ogrodzie gromadzone są również stare historyczne odmiany, uprawiane do czasów II wojny światowej, zebrano ich blisko 500, z czego około połowa wymaga oznaczenia.

 

Sorbus aucuparia 'Edulis'

JARZĄB POSPOLITY 

odm. SŁODKA MORAWSKA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: znaleziona w Sudetach.

Jarzębina słodka jest pięknym dużym drzewem, o pierzastych złożonych liściach, białych, intensywnie pachnących kwiatach zebranych w duże baldachy i czerwonych jabłuszkach, a nie, jak pospolicie się mówi, jagodach.  Jarzębinę słodką otrzymuje się przez szczepienie na siewce jarzębiny pospolitej rosnącej powszechnie w Polsce i całej Europie. Owoce są nieco większe niż u dziko rosnącej jarzębiny, pozbawione goryczki, jednak na surowo można zjeść zaledwie parę sztuk. Najlepiej nadają się na przetwory:  kompoty, konfitury, dżemy i wina. Dobrze jest łączyć je z innymi owocami, np. jabłkami, gruszkami, dziką różą, a także dynią.  Z suszonych kwiatów i owoców można robić lecznicze herbatki. Jarzębina ma działanie żółciopędne i moczopędne, a także uśmierza ból.

 

Sorbopyrus x auricularis

JARZĘBINOGRUSZA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Brak na stanowiskach naturalnych, znaleziona we Francji.

Jest to naturalny mieszaniec gruszy z jarzębiną, znaleziony po raz pierwszy przez botanika Bauhina w XVI wieku w ogrodach barona Polvillera w Alzacji. Drzewo pokrojem przypomina gruszę, liście ma pojedyncze, a nie złożone z drobnych listków jak jarzębina. Kwiaty są białe, zebrane w baldachogrona, owoce przypominają małe, spłaszczone gruszeczki, o żółtym gruboziarnistym miąższu, które u odmiany ‘Bulbiformis’ osiągają 5 cm średnicy i są bardzo soczyste i smaczne. Jeśli chcemy posadzić jarzębinogruszę w ogródku, najlepiej zaszczepić ją na pigwie, ponieważ szczepiona na gruszy wyrasta w bardzo wysokie drzewo.  Najlepiej posadzić ją na dobrej, próchnicznej glebie.

 

Viburnum opulus

KALINA KORALOWA

Rodzina: Caprifoliaceae

 

Miejsce występowania: Europa, Azja.

Kalina koralowa jest dość dużym krzewem rosnącym nad brzegami rzek i w wilgotnych lasach. Białe kwiaty zebrane są w okazałe baldachy. Owoce są czerwone, gorzkawe, o dość specyficznym zapachu; do spożycia wymagają przemrożenia, niedojrzałe są na surowo trujące. Zawierają dużo cennych składników: witaminę C, witaminę P, kwasy organiczne, polifenole, dzięki którym mają właściwości lecznicze.  Obniżają ciśnienie tętnicze, hamują krwotoki, działają uspokajająco w astmie i kaszlu. Z owoców kaliny można sporządzać osłodzony sok, galaretki, konfitury. Aby pozbyć się goryczki owoce zaleca się gotować we wrzątku przez 2 - 3 minuty, albo zamrozić. Kalina koralowa jest także krzewem dekoracyjnym, jesienią liście przebarwiają się na żółto lub purpurowo.  W uprawie dobrze jest ściółkować glebę torfem lub korą.  W Ogrodzie prezentowane są rosyjskie odmiany ‘Ulgień’ i ‘Tajeżnyje Rubiny’. W Polsce pod częściową ochroną.

 

Castanea sativa

KASZTAN JADALNY

Rodzina: Fagaceae

 

Miejsce występowania: południowa Europa, Azja Mniejsza.

Jest to wysokie drzewo, o bardzo twardym drewnie.  Liście ma długie, błyszczące, pojedyncze, brzegiem ostro ząbkowane. Kwiaty męskie zebrane w kłosowate kwiatostany, żeńskie po 2 - 3 u ich podstawy. Brązowe orzechy o średnicy 3 cm są umieszczone w kolczastych okrywach.  Jest to gatunek ciepłolubny, w Polsce może być uprawiany amatorsko. Kasztany zawierają dużo skrobii, cukier, białko i tłuszcz oraz witaminy i kwasy organiczne. W Europie południowej od dawna są spożywane w postaci pieczonej, gotowanej, lub mielone na mąkę. Są polecane dla ludzi o wysokim ciśnieniu i chorym na nerki. Mają działanie przeciwbiegunkowe. Przez zimę kasztany przechowuje się w okrywach w temperaturze +4oC. Podobne gatunki to kasztan japoński, amerykański i miękkowłosy (z Chin).

 

Corylus avellana

LESZCZYNA POSPOLITA

Rodzina: Corylaceae

 

Miejsce występowania: Europa, północna Afryka i zachodnia Azja.

Leszczyna jest dużym krzewem, najwcześniej zakwitającym spośród rodzimych gatunków owocowych. Kwiaty męskie zebrane są w kwiatostany zwane kotkami, kwiaty żeńskie są ukryte w pąkach i w czasie kwitnienia wysuwają tylko purpurowe znamiona słupków. Owocem jest orzech, ceniony ze względu na swoje właściwości odżywcze - zawiera 60% łatwo przyswajalnych tłuszczów, 16 - 20% białka i cenne składniki mineralne. Drewno może być używane do produkcji wyrobów snycerskich, trzonków i pałąków do narzędzi. Leszczyna pospolita rodzi drobne owoce. Odmiany szlachetne o większych orzechach pochodzą od gatunków południowoeuropejskich C. pontica i C. maxima. Ponieważ leszczyna wymaga ciepłych słonecznych stanowisk, poleca się ją do uprawy amatorskiej, większe plantacje można zakładać na południu kraju.

 

Morus bombycis

MORWA GÓRSKA

Rodzina: Moraceae

 

Miejsce występowania: Chiny, Korea, Japonia.

Morwa jest drzewem lub dużym krzewem o rozdzielnopłciowych kwiatach. Uprawiana była w Chinach już 5 tysięcy lat temu jako pokarm dla jedwabników. W Europie zaczęto ją uprawiać w XII wieku. W Polsce spotyka się zazwyczaj krzewy morwy białej; morwa czarna i czerwona nie wytrzymałyby naszej zimy. Kora gatunku M. mesozygia rosnącego w Afryce jest używana do wyrobu sandałów. Owoce różnych gatunków morwy są białe, szare, fioletowe lub czarne. Nadają się do spożycia na surowo, jak również na soki, marmolady i wina, działają wzmacniająco na serce. Dojrzewają w czerwcu. Wadą jest osypywanie się owoców i ich nietrwałość, dlatego nie nadają się do uprawy towarowej. W kolekcji Ogrodu Botanicznego można zobaczyć odmianę ‘Bistro’ morwy białej i odmianę ‘Shin-Tso’ morwy górskiej.

 

Mespilus germanica

NIESZPUŁKA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Kaukaz, Azja Mniejsza, Azja środkowa.

Niewysokie drzewo lub krzew, o dość dużych, podłużnych liściach, ładnie przebarwiających się jesienią. Kwiaty podobne do białych różyczek, pojawiają się pojedynczo, pod koniec maja.  Owoce przypominają małe, ordzawione jabłka, są twarde i wymagają ulężenia. Miąższ jest różowy lub zielonkawy, słodkawy lub kwaskowy, bez cierpkości. Owoce można spożywać na surowo lub przetwarzać na wina, marmolady. Z powodu dużej zawartości garbników są stosowane w nieżytach jelit. Zbiera się je zazwyczaj po przymrozkach, po opadnięciu liści. Dojrzałe można przechowywać przez wiele tygodni.  Krzewy nieszpułki są długowieczne i wytrzymałe na mróz.  W kolekcji rośnie zwykła siewka i odmiana ‘Nottingham’ o bardzo smacznych owocach, o średnicy 3,5 cm.

 

Cydonia oblonga

PIGWA POSPOLITA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Kaukaz, Azja środkowa, Azja Mniejsza.

Pigwa to niewielkie drzewko o kutnerowato omszonych liściach, jasnoróżowych kwiatach i żółtych, twardych owocach w kształcie jabłka lub gruszki, w zależności od odmiany.  Owoce są zasobne w pektyny, garbniki, witaminy, cukry, kwasy organiczne, związki polifenolowe, karotenoidy, olejki eteryczne. Ładnie pachną. Nadają się na przetwory, takie jak: galaretki, dżemy, marmolady, soki, nalewki, kompoty.  Łacińska nazwa pigwy pochodzi od miejscowości Cydon na Krecie, gdzie w starożytności istniały duże plantacje tej rośliny. Podobno to właśnie pigwę, a nie jabłko ofiarował Parys najpiękniejszej z bogiń. Uprawa na większą skalę udaje się w cieplejszych rejonach Europy, w Ameryce Południowej, Australii, Kalifornii, w Polsce jest to roślina amatorska. W szkółkarstwie wyselekcjonowano kilka typów pigwy jako skarlające podkładki pod grusze.

 

Ribes sp.

PORZECZKI

Rodzina: Grossulariaceae

 

Miejsce występowania: Europa, Azja, Ameryka Północna i zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej.

Porzeczki są to krzewy o wysokości 1 - 1,5 m, w zależności od odmiany. Ze względu na barwę owoców wyróżnia się porzeczki czerwone, białe i czarne. Pochodzą one od kilku gatunków: R. rubrum, R. nigrum, R. vulgare, R. petraeum.  Porzeczki czerwone i białe uprawiano w Europie już w VI wieku, porzeczkę czarną wprowadzono do uprawy przed 200 laty.  W latach 70-tych XX wieku uzyskano porzeczkoagrest - mieszańca agrestu z porzeczką czarną. Owoce porzeczek są bogate w witaminy (porzeczka czarna zawiera dużo więcej witaminy C niż cytryny), pektyny, kwasy organiczne, antocyjany i sole mineralne, głównie wapnia, fosforu i miedzi. Sporządza się z nich galaretki, dżemy, soki, kompoty, wina; mogą być też spożywane w stanie świeżym, np. posypane cukrem i polane śmietaną.  Najlepsze odmiany to ‘Titania’, ‘Ceres’, ‘Holenderska Czerwona’, ‘Biała z Jüterbog’.

 

Fragaria vesca

POZIOMKA POSPOLITA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Europa, zachodnia Syberia, północ Azji Mniejszej.

Poziomka pospolita występuje powszechnie w całej Polsce, zazwyczaj w podszyciu lasów. Jest to niewielka bylina, tworząca rozłogi, o białych kwiatach i czerwonych owocach.  Istnieją odmiany bezrozłogowe, rozmnażane z nasion, np.  ‘Rugia’, ‘Regina’, ‘Superba von Derenthal’. Poziomka owocuje przez cały sezon - od początku czerwca, z krótką przerwą w lipcu, aż do później jesieni. Najbardziej aromatyczne owoce zbiera się ze słonecznych stanowisk.  Poziomki mają dużą wartość odżywczą i zdrowotną, zawierają sole żelaza, potasu i fosforu, witaminy i kwasy organiczne.  Czasem mogą wywoływać uczulenia, zwłaszcza u dzieci.  Owoce i liście poziomki są cenione w ziołolecznictwie jako środek zapobiegający nadciśnieniu i miażdżycy oraz jako lek w stanach zapalnych gardła i jamy ustnej.

 

Lonicera kamtschatica

SUCHODRZEW KAMCZACKI

(JAGODA KAMCZACKA)

Rodzina: Caprifoliaceae

 

Miejsce występowania: Daleki Wschód.

Suchodrzew kamczacki jest krzewem wielkości porzeczki.  Wytrzymuje bardzo mroźne zimy. Kwitnie wcześnie. Owocem jest niewielka podłużna jagoda barwy ciemnoniebieskiej, o smaku słodko - kwaskowym. Jagody dojrzewają na przełomie maja i czerwca. Można je spożywać na surowo, a także przerabiać na soki, galaretki, dżemy. Dawniej stosowano liście, pędy, jagody i korę w ziołolecznictwie przeciw anginie, chorobom żołądka i oczu. Obecnie najważniejsze znaczenie mają owoce, bogate we flawonoidy, dlatego poleca się je przy miażdżycy, kruchości naczyń, nadciśnieniu i zatruciach metalami ciężkimi. W handlu można kupić odmiany syberyjskie jak ‘Czelabinka’, ‘Sinigłazka’, w kolekcji Ogrodu Botanicznego prezentowane są odmiany rosyjskie ‘Leningradzkij Wielikan’, ‘Kuwszynowidnaja’ i ‘Krupnopłodnaja’. W Polsce również prowadzona jest hodowla odmian jagody kamczackiej. Krzewy nie mają specjalnych wymagań, co do gleby i stanowiska.

 

Prunus salicina

ŚLIWA JAPOŃSKA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Chiny.

Śliwa japońska pochodzi z Chin, ale w Japonii jest bardzo popularna w uprawie. Dla naszych warunków klimatycznych bardziej przydatne są mieszańce śliwy japońskiej z ałyczą.  Drzewa są nieco mniejsze od śliw europejskich, u niektórych odmian pędy przewieszają się, nieco wcześniej kwitną, kwiaty są drobniejsze, a owoce wyrastają na dwu- i trzyletnich pędach, często tworząc grona. Owoce śliwy japońskiej są zazwyczaj kuliste lub sercowate, barwy żółtej, pomarańczowej, czerwonej lub jasnofioletowej.  Dojrzewają zwykle na przełomie lipca i sierpnia. Miąższ zazwyczaj źle odchodzi od pestki. W kolekcji Ogrodu Botanicznego zaprezentowano dwie odmiany: ‘Kometa’ i ‘Najdiena’.

 

Amelanchier grandiflora

ŚWIDOŚLIWA WIELKOKWIATOWA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: Ameryka Północna, Azja, Europa.

Świdośliwa to duży krzew, do 3 m wysokości. Młode pędy są omszone, po roztarciu zapachem przypominają migdały.  Liście są gładkie, z wierzchu ciemnozielone, spodem jasne, jesienią ładnie się przebarwiają na czerwono. Kwiaty białe lub kremowe kwitną już pod koniec kwietnia. Owoce, typu jabłka bardziej przypominają jagody, ponieważ są granatowe, miękkie i soczyste, o słodkawym smaku, dojrzewają pod koniec czerwca. Na świecie występuje ok. 20 gatunków świdośliwy. Świdośliwa wielkokwiatowa prawdopodobnie nie występuje w stanie naturalnym, lecz jest mieszańcem kilku gatunków.  Owoce są bogate w cukry, witaminy, głównie prowitaminę A oraz B i C, mikroelementy, takie jak kobalt i miedź  oraz cenne barwniki. Najsmaczniejsze są na surowo, do przetworów zaleca się dodatek kwaśnych owoców, np. porzeczek.  Napar i nalewka z kwiatów działa wzmacniająco na serce i obniża ciśnienie krwi.

 

Fragaria x ananassa

TRUSKAWKA

Rodzina: Rosaceae

 

Miejsce występowania: nie występuje w stanie naturalnym.

Truskawka, jaką znamy z powszechnej uprawy jest krzyżówką kilku gatunków poziomek o dużych owocach, rosnących w Ameryce. Na świecie jest znanych ok. 2 tysięcy odmian, które ze względu na barwę owoców dzieli się na cztery grupy: Murzynki, Czerwone, Różowe i Ananasowe.  Truskawka jest byliną, kwiaty ma białe, duże, obupłciowe, a owoc, który ze smakiem zjadamy, tak naprawdę jest owocem rzekomym, powstałym z dna kwiatowego, prawdziwymi zaś owocami, w sensie botanicznym, są małe żółtawe niełupki umieszczone na jego powierzchni. Truskawki mają wysoką wartość odżywczą ze względu na zawartość witamin A i C, soli żelaza, wapnia i potasu, a także kwasów organicznych i pektyn. Spożywa się je na surowo, ale są też doskonałe w postaci dżemów, konfitur i jako dodatek do mlecznych deserów i wypieków. Do uprawy na działce są polecane odmiany: ‘Dukat’, ‘Kent’, ‘Vicoda’ i inne.

 

Vitis vinifera

WINOROŚL WŁAŚCIWA

Rodzina: Vitaceae

 

Miejsce występowania: południowa Europa, Afryka północna i południowo-zachodnia Azja.

Winorośl jest pnączem uprawianym od niepamiętnych czasów. W Starożytnym Rzymie znano 42 odmiany winorośli.  Jej uprawa w Europie przenosiła się do nowych państw wraz z szerzeniem się chrześcijaństwa, ponieważ wino gronowe było potrzebne do celów liturgicznych. W krajach Bliskiego Wschodu uprawiano głównie odmiany deserowe.  W Polsce od dawna zakładano winnice, z wyjątkiem kresów północno-wschodnich. Po wprowadzeniu do hodowli gatunków amerykańskich uzyskano mieszańce bardziej odporne na choroby i wytrzymalsze na mróz. Do uprawy amatorskiej można polecić odmiany: ‘Krystaly’ o żółtych owocach dojrzewających w sierpniu, różową ‘Einset Seedless’ dojrzewającą we wrześniu i zieloną ‘Seyval Blanc’ dojrzewającą na przełomie września i października. Winogrona zawierają dużo cukrów prostych, kwasy organiczne, pektyny, sole mineralne, głównie potasu, wapnia, magnezu i żelaza.

 

Vaccinium macrocarpon

ŻURAWINA WIELKOOWOCOWA

Rodzina: Ericaceae

 

Miejsce występowania: zachodnie stany USA, północna Azja.

Jest zimozieloną krzewinką o płożących pędach. Kwitnie późno w lipcu i sierpniu. Owocem jest ciemnoczerwona, kulista jagoda o średnicy 1 cm, dojrzewająca jesienią. W Polsce roś-nie spokrewniona z nią żurawina błotna (V. oxycoccos) o nieco mniejszych owocach, nazywana „polską cytryną”.  Owoce żurawiny mają specyficzne właściwości - dzięki zawartości kwasu benzoesowego nie psują się przez wiele tygodni.  Można je przechowywać na sucho lub w beczkach z wodą.  Nadają się na przetwory: soki, kisiele, powidła, kompoty, galaretki. Odznaczają się działaniem leczniczym przy anginie, gorączkach, chorobach dróg moczowych. Wzmacniają pracę żołądka, jelit i trzustki. W Polsce polecane są odmiany ‘Franklin’, ‘Steven’ i ‘Pilgrim’. W uprawie wymagają kwaśnej, próchnicznej i wilgotnej gleby.